Jubileumboek
Wil je nog veel meer weten over het Rietveldpaviljoen in Amersfoort en haar rijke geschiedenis? Bestel dan het jubileumboek Hoeveel geluk kan een stad hebben? Prijs: € 35,-
Het Rietveldpaviljoen kent een rijke geschiedenis. Bekijk hieronder de highlites!
Vernieuwer
Gerrit Rietveld wilde de wereld om ons heen verbeteren en het leven eenvoudiger maken met nieuwe vormgeving en architectuur. Hij brak radicaal met oude stijlen en zocht naar een ruimtelijke architectuur: heldere vormen, eenvoudige constructies zonder overbodige versiering en dienstbaar aan het gebruik.
Rietveld was lid van De Stijl en sloot zich later aan bij Het Nieuwe Bouwen. Zijn ontwerpen zijn nog steeds een inspiratiebron voor wie gelooft in de kracht van eenvoud.
Meubelmaker
Rietveld begon als meubelmaker. Hij ontwierp meer dan 350 meubels. Hij experimenteerde met constructies opgebouwd uit vlakken en lijnen met zichtbare verbindingen en ruimtelijke vormen.
Zijn Rood-blauwe stoel werd een icoon voor de Stijlbeweging en het Modernisme. Rietveld gebruikte nieuwe technieken en materialen, die zijn meubels geschikt maakten voor serieproductie en betaalbaar voor iedereen: de Zigzagstoel uit een Bruynzeel kastplank die in die tijd 90 cent kostte; zijn Kratmeubelen van krathout, normaliter gebruikt om meubels voor vervoer in te verpakken.
Architect
Van meubelmaker ontwikkelde Gerrit Rietveld zich tot architect. Zijn gebouwen waren open en licht – een radicale breuk met de gesloten en zware baksteenarchitectuur in die jaren. Zijn bekendste werk, het Rietveld Schröderhuis (1924), heeft een open plattegrond op de eerste verdieping met schuifwanden om de kamer-indeling aan te passen aan de behoefte van dat moment. Een vloeiende overgang tussen binnen en buiten is een belangrijk kenmerk van zijn architectuur. Rietveld wilde betaalbare woningen bouwen. Hij experimenteerde met prefab-woningen en modulair bouwen, en was vaak zijn tijd ver vooruit.
In Amersfoort
In 1950 ontwierp Rietveld de inrichting voor de landelijke tentoonstelling ‘Schoonheid in Huis en Hof’ in het Stedelijk Gymnasium in Amersfoort. Over hoe bewoners hun huis op een moderne manier sfeervol konden inrichten. Gerrit Rietveld laat een blijvende indruk achter in Amersfoort met door hem ontworpen woonhuizen, maar vooral met de bouw van De Zonnehof (1959). Met het moderne tentoonstellingspaviljoen ontsteeg Amersfoort het provinciale karakter van de jaren vijftig en werd in een adem genoemd met steden als Amsterdam, Venetië of Brussel. 65 jaar later leeft Rietveld’s werk in Amersfoort voort als inspiratiebron en als plek voor kunst en vernieuwing.
Drie Paviljoens
Rietveld ontwierp drie bijzondere tentoonstellingsgebouwen. Het paviljoen op het Biënnale terrein in Venetië (1954) is licht, open en ingenieus van eenvoud.
Het Sonsbeekpaviljoen (1955), ontworpen voor een tijdelijke beeldententoonstelling in het park Sonsbeek, heeft vrijstaande wanden waardoor binnen en buiten in elkaar overvloeien. In 1964 kreeg het een permanente plaats in de tuin van het Kröller-Mùˆller Museum.
Het Rietveldpaviljoen De Zonnehof in Amersfoort (1959), de eerste kunsthal in Nederland, belichaamt Rietveld’s idealen van openheid, eenvoud en toegankelijkheid. Het belangrijkste uitgangspunt bij het ontwerp is de lichtinval.
1963
Jef Diederen, schilderijen, gouaches, tekeningen en grafiek
De Zonnehof hangt vol met grote abstracte werken van Jef Diederen, in bruikleen uit verschillende collecties. Na Amersfoort reist de expositie door naar Heerlen en het Stedelijk Museum in Amsterdam.
1963
De maaltijd der vrienden
Als lid van het tentoonstellingscomité stelt Gerrit Rietveld voor om dit schilderij van Charley Toorop als uitgangspunt te nemen voor een expositie met werk van de afgebeelde vrienden van Toorop.
In 1963 werd het originele schilderij hier tentoongesteld, in bruikleen van museum Boymans van Beuningen. Nu is dat ondenkbaar. Van de afgebeelde kunstenaars waren destijds ruim vijftig werken in bruikleen te zien.
1964
Anton Heyboer, grafisch werk
Uit het Prentenkabinet van het Stedelijk Museum in Amsterdam komt de collectie grafische werken van Anton Heyboer naar Amersfoort.
De graficus, schilder Heyboer leunt zwaar op zijn intuïtieve gevoel bij het maken van zijn werk.
Amersfoortse kunstenaars
Het Amersfoorts Kunstenaars Genootschap en Kunstenaarsgroep De Ploegh hebben elk jaar een expositie met werk van leden.
Ook Fotokring Eemland exposeert regelmatig foto’s van leden. Eindelijk hebben ook deze verenigingen een goede expositieplek.
1959 - 1971
Henk Visser is van 1959 - 1971 de eerste directeur van De Zonnehof.
Mensen reizen in die tijd niet makkelijk voor een tentoonstelling naar een andere stad.
Dus brengt Visser nieuwe kunst uit de grote musea naar Amersfoort. Onder zijn bezielende leiding worden 137 tentoonstellingen georganiseerd, de meesten in samenwerking met onder meer het Stedelijk in Amsterdam, het Frans Hals museum in Haarlem, het Stedelijk Museum Schiedam, het van Abbe museum in Eindhoven en het Groninger Museum.
1979
Gerrit Rietveld, architect en meubelontwerper
Het 20-jarig bestaan van De Zonnehof wordt gevierd met een expositie over Rietveld en zijn meubels. Truus Schröder (Rietveld-Schröderhuis) geeft alle medewerking, maar is ook enigszins afhoudend, ze heeft er niet veel vertrouwen in. Ze wil ook niet bij de opening aanwezig zijn. Korte tijd later gaat ze toch kijken en ze is blij verrast, wat een prachtige tentoonstelling!
1981
Edvard Munch, schilderijen en grafiek
Het Munch Museum in Oslo stelt elf schilderijen en ruim 100 grafische werken van de Noorse kunstschilder Edvard Munch ter beschikking voor deze expositie in De Zonnehof.
Het werk van Munch (1863 – 1944) speelt zich meestal af rond thema’s als liefde, angst en dood. Confrontaties met ziekte en dood in zijn jeugd lieten in hem de hartstocht voor de kunst ontwaken. In zijn schilderijen, toont hij een rauwe, expressionistische manier van schilderen in felle kleuren. In zijn grafische werk zijn vaak de fijnste nuances te onderscheiden, bijvoorbeeld in de portretten.
Zijn werk zorgde ook regelmatig voor verontwaardiging. In 1892 veroorzaakte een tentoonstelling in Berlijn zoveel ophef dat de organisatoren na een week voor de druk bezweken. Munch zelf voer er wel bij, zijn kunst werd in een klap bekend en berucht.
1982
Sandberg, typograaf als museumman
De tentoonstelling Sandberg, typograaf als museumman trekt veel aandacht van de landelijke pers. Affiches hangen van laag tot grote hoogte tegenover een wand met blow-ups van handtekeningen: Mondriaan, Calder, Klee, Schwitters; hun handschrift naast fotoseries, knipsels, schilderijen, brieven en vooral heel veel typografisch werk van W. J. H. B. Sandberg, tot 1963 directeur van het Stedelijk Museum.
1984
Cobra Adventures Collectives
De tentoonstelling ‘COBRA, Aventures Collectives’ toont de resultaten van de samenwerking tussen zes schilders die in 1948 in Parijs de kunstbeweging Cobra oprichtten; Dotremont, Alechinsky, Asger Jorn, Constant, Appel en Corneille.
Een belangrijk experimenteel uitgangspunt van Cobra is het idee dat scheppen collectief is. Dat laat de expositie zien. Aan elk schilderij in de tentoonstelling, elk werk op papier en elk boek hebben minimaal twee kunstenaars bijgedragen.
Deze ‘Collectieve Avonturen’ waren voor het eerst te zien in De Zonnehof. Daarna was de tentoonstelling ook te zien in het Frans Hals museum in Haarlem en in Kopenhagen, Aalborg, Luik en Tournay.
1987
Beeldhouwerssymposium
Acht beeldhouwers, zes mannen en twee vrouwen werken zes weken samen tijdens het Beeldhouwerssymposium. Van tevoren reizen ze gezamenlijk naar steengroeves in België en Duitsland om een steen uit te zoeken. De reusachtige blokken worden vervolgens naar een terrein bij de ijsbaan van Randenbroek vervoerd waar voor de gelegenheid een kunstenaarsdorp is ingericht. Het publiek kan de beeldhouwers daar aan het werk zien. Er worden discussiebijeenkomsten georganiseerd en films vertoond over beeldhouwkunst.
In De Zonnehof is de expositie ‘Steen-Beeldhouwerssymposium’ te zien met werk van de acht deelnemers.
Het Beeldhouwerssymposium trekt zo’n 15.000 bezoekers waaronder koningin Beatrix, zelf beeldhouwster en groot liefhebster van moderne kunst.
De acht beelden hebben een permanente plaats gekregen langs de Holkerweg in Schothorst.
1972-1988
Peter Reurslag – directeur
Na de nieuwe kunst uit Nederlandse musea laat directeur Peter Reurslag Amersfoorters over de grenzen kijken. Hij heeft goede contacten met Belgische, Duitse en Scandinavische ambassades en maakt gebruik van culturele verdragen om kunst uit deze landen naar Amersfoort te halen. Hij heeft een voorliefde voor Scandinavische kunst. Onder de leiding van Reurslag zijn er zo’n 120 exposities te zien, vanaf 1975 vooral in samenwerking met Paul Coumans die dan als conservator wordt aangesteld.
1991
Cultureel Festival Amersfoort, Hugo Claus
Acht dagen lang is Amersfoort het decor van het festival rondom de Belgische schrijver Hugo Claus. Alle aspecten van zijn werk komen aan bod: dichter, romancier, filmer, beeldend kunstenaar en toneelschrijver.
In De Zonnehof is een overzichtstentoonstelling te zien van het beeldend werk van Claus in de periode 1950 – 1990, met ruim honderdvijftig tekeningen, gouaches, aquarellen en collages.
Het festival wordt afgesloten met een symposium onder leiding van Adriaan van Dis waarbij Claus zelf aanwezig is. De gastsprekers geven hun visie op de betekenis van het werk van Claus.
1992
Cultureel Festival Amersfoort, Steden Forum Europa
Op zaterdag 25 april 1992 trekt een bizarre, vrolijke stoet zeemonsters en andere wezens naar het Onze Lieve Vrouwekerkhof om daar de Bruiloft van Neptunus te vieren. De Ierse theatergroep Macnas en de bijna 400 amateurmusici en figuranten hebben wekenlang geoefend in de lege drukkerij van Onnes aan de Snouckaertlaan. Dit is het onbetwiste hoogtepunt van het Steden Forum Europa, een culturele uitwisseling met elf steden uit de Europese Gemeenschap en 70 culturele activiteiten. In De Zonnehof wordt werk van academiestudenten van de verschillende Europese steden tentoongesteld.
1993
Cultureel Festival Amersfoort Armando
Amersfoorters maken kennis met de vele facetten van Armando’s kunstenaarschap, zijn literaire werk, zijn schilderijen en sculpturen, zijn muziek en films en zijn theateractiviteiten.
Overal in de stad zijn er activiteiten. In De Zonnehof is een grote expositie van zijn werk te zien onder de titel: Armando, de thema’s.
Twintig culturele organisaties in de stad werken samen aan dit succesvolle festival en als vervolg krijgt Amersfoort in 1998 het Armandomuseum.
1994
Bijzondere exposities in het Mondriaanjaar
De Nederlands-Israëlische kunstenaar Joseph Semah legt naast De Zonnehof een permanente sculptuur neer van stalen platen, beton, ijzer en brons. Volgens Semah laten de platen – de plattegrond – zich ‘lezen’ als een opengeslagen boek dat zijn gedachtengoed bevat. Hij draagt de sculptuur op aan Piet Mondriaan en tijdgenoot Gerrit Rietveld.
De Amerikaanse beeldhouwer Dan Flavin zet het interieur van De Zonnehof met een uit gekleurde Tl-buizen opgebouwde lichtinstallatie juist tijdens de wintermaanden in het licht.
De expositie Venezia – Rietveld – Umberg gaat over de beleving van de ruimte, de geometrische structuren en de functie van kleur zoals die door Mondriaan en De Stijl werden uitgedragen.
1989
Zonnehof-reeks
Bij een tentoonstelling verwacht je als publiek dat er een catalogus is van het geëxposeerde werk.
Maar het maken van een catalogus is kostbaar en het budget van De Zonnehof is beperkt. In 1989 vraagt Coumans aan ontwerper Adri Colpaart of hij een nieuw concept kan bedenken, waarbij de productiekosten laag zijn, de inhoud tijdloos en de vorm zo aantrekkelijk dat bezoekers een exemplaar willen aanschaffen. Colpaart komt met het plan een beperkte, genummerde oplage te laten drukken. Door een klein deel te laten signeren door de kunstenaar en er zelfs een klein kunstwerkje aan toe te voegen, worden de publicaties een collectors-item. Daarmee is De Zonnehof-reeks geboren. Er verschijnen in totaal 18 delen, waarvan enkele speciale edities.
1975 - 2004
Paul Coumans – conservator en directeur
Paul Coumans is al jaren conservator van De Zonnehof als hij directeur wordt. Drie grote festivals en veel exposities van overwegend moderne kunstenaars uit binnen- en buitenland (en uit Amersfoort zelf) zetten Amersfoort op de kaart. De Zonnehof biedt plaats aan een nieuw architectuurcafé en aan bijeenkomsten en symposia over actuele thema’s. In 2005 gaat Coumans vervroegd met pensioen.
2007/2008
Open Atelier
De kunstenaars Juane Xue, Thijs Trompert en Marisja Smit, Marijke Vijfhuizen, Michiel Jansen, Anuk Kuperus, en Emile van der Kruk mogen De Zonnehof een maand lang als atelier gebruiken. Zij moeten het publiek de gelegenheid geven om te komen kijken.
Spraakmakend is het atelier van Thijs Trompert en Marisja Smit. Zij geven het paviljoen een tweede huid. De beleving van het gebouw verandert ingrijpend. De confrontatie tussen een organische huid en de strakke structuur van De Zonnehof roept een spanning op die ze de bezoekers laten ervaren.
2013 - 2015
Terts Brinkhof – Mobile Arts
Mobile Arts organiseert reizende theaterprogramma’s in circustenten in allerlei steden. Van 2013 tot 2015 houdt ze kantoor in De Zonnehof en organiseert tal van exposities en activiteiten. De Winterparade bijvoorbeeld draait om verhalen, samenzijn en ontmoeting. Het is hilarisch, koks en serveersters lopen op lange tafels waar je wat kunt eten. Verspreid over enkele jaren zijn er elf edities in verschillende steden. De Amerikaanse kunstenares Sally Pittman lanceert Most Fragile met een boeiende modeshow waarbij ook foto’s van Jolanthe Lalkens te zien zijn.
In het Huis van de Idee laat Terts Brinkhoff zien welke concepten voor mobiele festivals ontwikkeld zijn. Foto’s en maquettes tonen de avonturen van Tractor Tournee, Boulevard of Broken Dreams, the Real Showmans Fair, het Glazen Circus, de Vliegende Vleugel. Jonge ondernemers met culturele ambities die het mobiele avontuur aandurven, kunnen masterclasses volgen. Jules Deelder opent de expositie ter gelegenheid van 25 jaar Mobile Arts en 35 jaar avonturen van Terts Brinkhoff.
2017/2018
De Stijl voorbij.
Gerrit Rietveld en de jaren vijftig
De tentoonstelling De Stijl voorbij van FASadE, forum voor Architectuur en Stedenbouw in Amersfoort, geeft een beeld van Gerrit Rietveld en van de jaren vijftig. Te zien zijn ontwerpen van Rietveld van de paviljoens in Venetië, Sonsbeek en Amersfoort en zijn ontwerpen van meubels. In de tentoonstelling is ook een authentiek deel van de Perskamer van Unesco in Parijs te zien, die Rietveld in de jaren vijftig realiseert. Wegens groot succes, bezoekers komen niet alleen uit Europa, maar ook uit de Verenigde Staten, Canada en Japan, wordt de expositie verlengd.
2017
Te koop Rietveldpaviljoen De Zonnehof
In december 2017 wordt in de nota Ruimte voor Fotografie opgemerkt dat het college in oktober 2016 zich voorneemt het pand te verkopen. Er zijn mogelijke kopers gezocht. Er is contact geweest met de Nationale Monumentenorganisatie. Ook is overwogen om contact te leggen met de vereniging Hendrick de Keyser. In de raadsinformatiebrief van 11 dec 2017 laat het college weten dat het verkoopproces is opgeschort.
Op 14 mei 2018 heeft Ruimte voor Fotografie een gesprek met de gemeente. Alex de Ligt, projectmanager laat weten: Het Rietveldpaviljoen staat officieel nog op de verkooplijst, naar aanleiding van het rapport van LAgroup is het college er op teruggekomen. Het gaat nu niet verkopen tenzij er een aanbod komt dat je niet kunt weigeren.
2020
Salon033 in coronatijd
Op 12 maart 2020 gaat Salon033, een expositie van Amersfoortse fotografen en beeldend kunstenaars, open voor bezoekers. Maar een telefoontje van de gemeente gooit roet in het eten: het Rietveldpaviljoen moet sluiten als onderdeel van het covidbeleid. Een onconventionele aanpak is nodig. Drie dagen later gaat de geplande officiële opening door; zonder publiek uiteraard. Kunstkenner en fotograaf Jos Ruijssenaars geeft een rondleiding door de expositie in een lege ruimte. Zestienhonderd kijkers volgen zijn uitleg via YouTube. Het Algemeen Dagblad kopt: ‘De eerste digitale kunsthal is er en die staat in Amersfoort’
2022
Onbereikbare Liefde
De expositie Onbereikbare Liefde is een reactie op achtereenvolgende coronalockdowns. Die leren ons veel over een onvervulde basisbehoefte: menselijk, liefdevol contact. Elkaar opzoeken, spreken en aanraken was voor lange tijd ingeperkt of zelfs onmogelijk gemaakt. Social distancing zorgde voor schrijnende ervaringen.
De werken van de exposanten in deze expositie geven een veelvoud aan ervaringen en antwoorden weer. De expositie weet een groot, mondiaal thema klein en intiem te maken en gesprekken op gang te brengen tussen kunstenaars en publiek. Spraakmakend is de bijdrage van mbo-studenten aan de expositie en een uitgebreid publieksprogramma met muziek, theater en dans trekt veel aandacht.
2023
Voor anarchie en traditie: werken met Hockney’s invloed
Samen met gastcurator Mariska Doesburg (Van Gogh Museum) worden voor deze expositie tal van exposanten ‘aan het werk gezet’, geïnspireerd door baanbrekend kunstenaar David Hockney.
Het resultaat is een uitbundige, kleurrijke expositie met werk van professionele beeldend kunstenaars en fotografen, vrijetijdsfotografen in Midden-Nederland, cursisten, jong en oud, van Scholen in de Kunst en ‘artist in residence’ Renée Stravers die tijdens de expositie aan een locatie-installatie werkt. Voor het eerst organiseren we, samen met kunstenaar Daniël van de Haterd, een speciaal atelier waar bezoekers zelf aan de slag kunnen.
2023/24
Glas in beeld
Met gastcurator Kristal Israel als drijvende kracht maken 14 gerenommeerde glaskunstenaars uit heel Nederland nieuw werk voor deze expositie. Aan ieder van hen wordt een fotograaf gekoppeld die in zijn of haar eigen stijl het werkproces van de glaskunstenaar in beeld brengt. De glaskunstenaars gebruiken uiteenlopende ambachtelijke en artistieke technieken zoals glasblazen aan de oven, glas in lood, glasbewerking door middel van een brander, brandschilderen, graveren en pâte de verre (glaspasta). De maandenlange voorbereiding in duo’s resulteert in een rijk gevuld paviljoen.
2024
Stadsnomaden
Deze expositie wordt georganiseerd om aandacht van de bevolking en de politiek te vragen voor de problematiek van dakloosheid. Gastcurator Rachida Issaoui, gemeenteraadslid, draagt bij aan de impact door het op touw zetten van bijeenkomsten met hulpverleners, politie, politici en (ex)daklozen zelf. De theatervoorstelling over het thema van De Belevenisfabriek raakt de bezoekers in het hart en de belangstelling van mbo-scholen is groot. De expositie toont bestaande portretten van daklozen die langere tijd zijn gevolgd door Sandra Minten, Milan Gies en Thomas Thijssen. Leden van Amersfoortse fotoclubs geven een beeld van de locaties in en rond Amersfoort waar daklozen tijdelijk onderdak vinden en ze spreken er met bewoners. Dit levert een intiem beeldverhaal op over mensen die om allerlei redenen dakloos zijn geworden.
2019
Kernteam
Als 033Fotostad in juli 2019 de sleutel van het Rietveldpaviljoen krijgt staan er binnen een maand 34 vrijwilligers klaar om aan de slag te gaan. Het zijn leden van fotoclubs, kunstenaars, omwonenden en … zelfs enkele ambtenaren van het stadhuis die aan hun leidinggevende vragen of ze in de beginperiode één dag per week vanuit het paviljoen mogen werken. Een Kernteam van drie vrijwilligers neemt de dagelijkse leiding op zich en zal dat de komende vijf jaar blijven doen. Frans op de Beek is de technische man in het Kernteam, verantwoordelijk voor gebouw en de inrichting van de exposities. Hij verzamelt een toegewijd team van vrijwilligers om zich heen. Erma Prins is regisseur van het Team Publieksontvangst, dat zich tot het visitekaartje van het paviljoen ontwikkelt. Hans van Helden neem de portefeuilles programmering en financiën voor zijn rekening en is ook de schakel naar het bestuur van Stichting Amersfoort Fotostad en naar de gemeente.
2024
65 jaar
In 2024 vierden we het 65 jarig jubileum van het Rietveldpaviljoen. Geïnspireerd op Maaltijd der Vrienden van Charly Toorop organiseerden we 14 maaltijden met muziek, workshops en lezingen voor diverse organisaties en verenigingen in Amersfoort.
Voor dit jubileum werd de tijdlijn samengesteld. Archieven werden uitgeplozen. Foto's, films en hardcopy werd verzameld. De fysieke tijdlijn was in het Rietveldpaviljoen te zien in de winter van 2024 en later nogmaals in de zomer van 2025.
2024
Jubileumboek
Wil je nog veel meer weten over het Rietveldpaviljoen in Amersfoort en haar rijke geschiedenis?
Bestel dan het jubileumboek!
- Productvorm: Softcover met flappen
- Taal: Nederlands
- Aantal pagina’s: 208
- Prijs: € 35,-
Meer Rietveldpaviljoen